Afgelopen jaar kreeg Europa te maken met de hoogste temperaturen die ooit zijn gemeten. Gemiddeld dan. Want het gold nou net weer niet voor Nederland. Welk jaar was hier het warmst? Dat kun je - als je visueel bent ingesteld - misschien zelf aflezen in een nieuw type klimaatgrafiek: de streepjescode.

Sommige mensen lezen graag, anderen zijn visueler ingesteld. Sommige mensen kunnen een grafiek met de temperatuur op de y-as en de tijd op de x-as in een oogopslag lezen, terwijl anderen daar een soort 'grafiekendyslexie' bij kunnen ervaren.

Hoe kun je de informatie van temperatuurverandering zo helder mogelijk overbrengen, waarbij enerzijds de data transparant en correct zijn en anderzijds het visuele effect voor zo veel mogelijk mensen een te volgen plaatje oplevert? Dat is een vraag waar de in grafieken gespecialiseerde jonge Britse klimaatprofessor Ed Hawkins van de University of Reading zich mee bezighoudt.

In 2016 ontwierp hij de klimaatspiraal, een animatie die de wereldwijde opwarming per maand en jaar heel helder overbrengt. Het probleem is wel dat deze grafiek alleen werkt als die beweegt en dat je er dus ook wel een paar seconden naar moet kijken voor de boodschap helder overkomt. Ook kun je moeilijk heen en weer gaan om nog even in de tijd terug te kijken.

Dus bedacht Hawkins in 2018 een nieuw type opwarmingsgrafiek: de klimaatstreepjescode. Hij maakt daarbij vooral gebruik van kleur. Blauw is kouder dan gemiddeld en rood is warmer dan gemiddeld, waarbij licht en donker staan voor de kracht van de afwijking.

Het resultaat is een grafiek die eigenlijk maar één dimensie lijkt te hebben: de tijd. Je leest de grafiek van links (het verleden) naar rechts (het heden). Ook Nederland heeft er nu een, want het KNMI heeft alle metingen van 1901 tot en met 2019 in een eigen klimaatstreepjescode gegoten. Wat je ziet, is de gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt.

Werkt de grafiek voor jou? Dan zou je ongeveer moeten kunnen aflezen dat 2014 in Nederland het warmste jaar ooit gemeten is. Dit is te herkennen aan het dieprode streepje. Het koudste jaar was 1963. Het jaar waarin de winter van november tot maart duurde en de barste Elfstedentocht in de geschiedenis werd verreden.

Toch liever een x- en een y-as met temperaturen en jaartallen? In deze KNMI-grafiek krijg je ze gecombineerd.