De uitstoot van CO2 en stikstof moet omlaag, tegelijkertijd wil het kabinet dat de luchtvaartsector groeit. Milieuwinst, minder geluidsoverlast ??n groei kunnen samen, denkt de coalitie. Voor veel andere partijen staan alle seinen juist op rood. Hoe populair is vliegen nog in Den Haag?

"Van groei zoals we die de laatste tien jaar hebben gezien met honderdduizend vliegbewegingen, is wat mij betreft geen sprake", zegt D66-Kamerlid Jan Paternotte. "Je moet een grens trekken. De fijnstofuitstoot moet omlaag, voor stikstof geldt hetzelfde."

"Ik merk wel dat het sentiment is omgeslagen", zegt ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins over de luchtvaartdiscussie.

Dit wordt een cruciaal jaar voor de Nederlandse luchtvaart met de geplande opening van Lelystad Airport en de opmaat naar de groei van Schiphol. Het zijn de woorden van de luchthaven zelf bij de presentatie van de jaarcijfers over 2019.

Er komen veel knelpunten samen: geluidsoverlast, veiligheid, de impact van (ultra)fijnstof op de gezondheid en CO2-uitstoot in combinatie met de klimaatopgave. Toen de Raad van State het stikstofbeleid dit najaar afkeurde, werd het dossier zo mogelijk nog complexer.

Maatschappelijke organisaties roeren zich. Deze week kregen Kamerleden twee petities in hun handen gedrukt met min of meer dezelfde oproep: stop de groei van de luchtvaart.

“Neem eerst maatregelen voor de veiligheid, daarna praten we over groei van Schiphol of de opening van Lelystad”
SP-Kamerlid Cem La??in

'In alle sectoren lopen we tegen de max'

De zorgen vinden vaker een luisterend oor in Den Haag. Steeds minder partijen spreken zich nadrukkelijk uit voor een alsmaar groeiende luchtvaartsector.

Zeker nadat de Raad van State het stikstofbeleid verbood, is er volgens Bruins veel veranderd. "De crux van die uitspraak is dat niet alles kan. In alle sectoren lopen we tegen de max. De boerenstand, de auto's, de bouw, de luchtvaart, de scheepvaart. En dan moeten we het stikstofadvies over de industrie nog krijgen."

CDA-luchtvaartwoordvoerder Mustafa Amhaouch vat het als volgt samen: "We willen concurrerend en duurzaam zijn. Dat levert een spanningsveld op."

In de vierpartijencoalitie heeft de VVD zich altijd het meest uitgesproken voor de luchtvaart. Ook nu hamert Tweede Kamerlid Remco Dijkstra op gemaakte afspraken uit het regeerakkoord.

Daar staat in dat Lelystad deze regeerperiode de deuren opent en dat Schiphol, mits aan strenge eisen wordt voldaan, mag groeien van 500.000 tot 540.000 vliegbewegingen per jaar. "De politiek moet wel leveren", zegt Dijkstra.

Passagiers op Schiphol. In totaal vervoerde de luchthavengroep, inclusief Eindhoven en Rotterdam, 80,5 miljoen passagiers in 2019 (Foto: Pro Shots).

D66 en ChristenUnie trappen vaak op de rem

Stil en schoon groeien, dat is ook het uitgangspunt van de coalitie en van het kabinet. Maar gezien het verleden wordt dat een ingewikkelde opgave. De uitstoot van schadelijke stoffen zoals CO2, stikstof en fijnstof groeide de afgelopen vijf jaar mee met het aantal vliegbewegingen, schrijft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in 'Staat van Schiphol 2019'.

D66 en ChristenUnie trapten de afgelopen jaren meerdere keren op de rem. Deze week verrasten Paternotte en Bruins hun coalitiegenoten door te pleiten voor een nieuw onderzoek naar de veiligheid van Schiphol, anders kan van groei geen sprake zijn. Amhaouch reageerde laconiek. "ChristenUnie en D66 roepen wel wat vaker iets."

Was het een vertragingstactiek? Op dit moment worden de aanbevelingen die de Onderzoeksraad voor Veiligheid in het verleden heeft gedaan voor Schiphol geëvalueerd en wordt er gewerkt aan een volledige veiligheidsanalyse voor de luchthaven. Luchtvaartminister Cora van Nieuwenhuizen noemde de oproep van de partijen dan ook "opmerkelijk".

Dat er in de vierpartijencoalitie openlijk verschillend over groei wordt gedacht, of in ieder geval over het tempo, laat zien dat het een gevoelig onderwerp is.

Praten over krimp, waar omwonenden en enkele partijen in de Kamer voor pleiten, is dan weer een brug te ver. "Dan staat Nederland stil", zegt Amhaouch. "Je moet kijken naar wat we wel kunnen. De mensheid is tot veel in staat."

Links wil pas op de plaats, rechts steunt groei

Bij de oppositie, aan de linkerzijde althans, neemt de weerstand tegen groei toe. "Op alle vlakken zit de luchtvaart klem", zegt Suzanne Kröger van GroenLinks. "Groei is echt niet aan de orde. Wat ons betreft kijken we ook naar een krimpscenario."

SP-Kamerlid Cem Laçin maakt zich zorgen over de "enorme werkdruk" voor het grondpersoneel op Schiphol. "Dat heeft invloed op de veiligheid." De FNV waarschuwt hier eveneens voor, de kans op ongelukken neemt toe naarmate er meer vluchten komen, zegt de vakbond.

Laçin: "Maak een pas op de plaats. Neem eerst maatregelen voor de veiligheid, daarna praten we over groei van Schiphol of de opening van Lelystad."

Deze partijen zijn ook sceptisch over de voorspelde technologische vooruitgang die de sector schoner en stiller moet maken. "De innovatie laat echt nog vijftien tot twintig jaar op zicht wachten", zegt Kröger. Partijen die het argument van de vooruitgang wel gebruiken, zijn niet eerlijk, vindt ze. "Zij verschuilen zich achter een ongemakkelijke waarheid. De seinen staan op rood en Schiphol kan niet groeien."

Een totaal ander geluid is te horen op de rechterflank in de Kamer. Forum voor Democratie en de PVV willen juist een grotere luchtvaartsector. Wat PVV'er Dion Graus betreft groeit Schiphol zelfs door naar achthonderdduizend vliegbewegingen per jaar.

GroenLinks: 'Deze minister gaat geen lintje doorknippen in Lelystad'

Nederland moet doen waar het altijd al goed in is geweest; met veel mensen op een klein oppervlak zo veel mogelijk inpassen, zegt VVD'er Dijkstra. "De truc is om natuur en economische groei te combineren."

Vliegen moet voor iedereen betaalbaar blijven, vindt de liberaal. "Straks kunnen mensen niet meer op vakantie. Of moeten ze ouderwets met hun kever, aanhangertje en uitklaptent naar Frankrijk? Dat mag ook. Maar mensen kiezen liever voor meer luxe en een andere bestemming met het vliegtuig."

Wordt er binnenkort een knoop doorgehakt in dit cruciale jaar? De tijd begint in ieder geval te dringen, want de Tweede Kamerverkiezingen staan al voor maart 2021 gepland.

Het kabinet zal niet vlak daarvoor een nieuw vliegveld openen als daar weinig draagvlak voor is. "Het wordt steeds moeilijker", zei minister Van Nieuwenhuizen deze week over de opening van de luchthaven in de Flevopolder in 2020.

Bij GroenLinks denken ze de uitkomst al te weten. "Deze minister gaat geen lintje doorknippen in Lelystad", aldus Kröger.