Minder overheid en meer voor elkaar zorgen: sinds 2013 leven we niet langer in een verzorgingsstaat, maar in een participatiesamenleving. De helft van de Nederlanders draagt dan ook bij als vrijwilliger: bingo??nd met bejaarden of kippen voerend op de kinderboerderij. Wat drijft deze mensen? Je leest het in de rubriek De Vrijwilliger.

Kees en Cobi Bel (65 en 64) werken wekelijks bij het Zwemmen met Gehandicapten in Dordrecht

Het is donderdagavond 18.00 uur. Bij het zwembad van de Sportboulevard rijdt een man met zijn rolstoel binnen. Hij huppelt daarna op zijn enige been naar de zwembadrand, gaat zitten en laat zich in het water zakken. Verderop ligt een jongeman in het bubbelbad te dobberen in de armen van zijn verzorger. "Hij heeft een spierziekte en verkrampt van water dat kouder is dan 35 graden", legt Kees Bel uit, die bij een lift staat en zwemmers in en uit het bad takelt.

In 2020 bestaat het project Zwemmen met Gehandicapten van de Unie van Vrijwilligers 56 jaar. Bij de uitreiking van de Dordtse Vrijwilligersprijs van 2019 won het initiatief de derde prijs. Kees en zijn vrouw Cobi Bel zijn twee van de vrijwilligers die de zwemmers - afhankelijk van hun vaardigheden en kunnen - het zwembad in helpen, zwemles geven of op een andere manier begeleiden. Het echtpaar is al meer dan veertig jaar betrokken bij de organisatie. Ze ontmoetten elkaar zelfs tijdens het vrijwilligerswerk in het zwembad.

“Ik was direct enthousiast toen ik hier kwam. Er hing zo'n gezellige sfeer.”
Cobi Bel

Zwemmers en vrijwilligers met uiteenlopende achtergronden

De beperkingen van de deelnemende zwemmers lopen uiteen van slechtziendheid tot autisme en van het downsyndroom tot ernstige watervrees. Dat geldt ook voor de leeftijden, die variëren van vier jaar tot boven de tachtig. "Aan de deelname stellen wij zo min mogelijk beperkingen", zegt Kees.

Ook vrijwilligers van verschillende achtergronden zijn welkom. Pedagogische kwalificaties of eerdere ervaring zijn niet verplicht. Maar het hebben van bepaalde karaktereigenschappen of vaardigheden, zoals empathie, geduld en iemand anders iets kunnen aanleren, is volgens het stel wel bevorderlijk.

Hoe de twee in aanraking kwamen met het vrijwilligersproject? "Mijn vader, die inmiddels overleden is, was ook gehandicapt", zegt Kees. "Ik kwam in eerste instantie met hem mee, maar al snel raakte ik zelf ook als vrijwilliger betrokken en begon ik zwemmers te begeleiden."

Cobi werd door een oud-leerling op het speciaal onderwijs overgehaald om eens mee te komen zwemmen. "Toen ik hier voor de eerste keer kwam, was ik direct enthousiast. Er hing zo'n gezellige sfeer en de groep werd begeleid door een gedreven, jong team van vrijwilligers."

'Vroeger was de hele samenleving socialer'

Ook Kees herinnert zich die beginjaren goed. "Na afloop gingen we vaak ijs eten bij ijssalon La Venezia in het centrum van Dordrecht. Het was een hele hechte groep." Maar de tijden zijn volgens hem veranderd: "Vroeger was de hele samenleving socialer. Nu is het ieder voor zich. Na afloop van de zwemles willen de vrijwilligers meestal gewoon naar huis."

Een andere verklaring voor de terugloop van sociale activiteiten onder de vrijwilligers is de gemiddelde leeftijd. "Kijk om je heen!", roept Kees. "We zijn hier nu bijna allemaal grijs."

“Een paar jonge deelnemers hebben we naar het behalen van een diploma toe gecoacht.”
Kees Bel

Deze vergrijzing wil het echtpaar de komende jaren proberen te bestrijden door contact te leggen met doktersopleidingen. "De jongeren die graag arts willen worden, moeten vaak maatschappelijke ervaring hebben opgedaan", zegt Cobi. "Daar kunnen wij ze aan helpen. Tegelijkertijd helpen zij dan ons en onze zwemmers."

Vooral de kinderen in de groep hebben volgens haar behoefte aan energieke, jongere begeleiders. "Hun spontaniteit en vernieuwende ideeën zijn nodig om een kind verder te helpen."

Meer bewegingsvrijheid in het water

Overigens loopt het project niet uitsluitend op vrijwilligers. De mensen met de zwaarste beperkingen hebben een of meerdere professionele begeleiders mee. Cobi koppelt de andere zwemmers aan de juiste vrijwilliger; dat is haar voornaamste taak. Zo heeft een druk kind baat bij een begeleider die mee kan spelen, maar ook streng kan optreden als dat nodig is. Voor deelnemers met autisme zoekt Cobi een vaste begeleider voor langere tijd. "Zij raken verward van te veel verandering."

Voor de zwemmers met een beperking is het bewegen in het water een verademing. De tegenstelling van de druk van de zwaartekracht op het land en de gewichtsloosheid in het water is volgens Cobi voor veel mensen met een beperking een verademing. "Mensen ervaren afname van hun lichamelijke klachten of simpelweg het plezier van meer bewegingsvrijheid."

Toch zou het zonder de inzet van de vrijwilligers voor veel van de deelnemers geen optie zijn om te zwemmen of zwemles te volgen. Het stel is dan ook erg blij iets wezenlijks toe te voegen met het vrijwilligerswerk. "Een paar van de jonge deelnemers hebben we zelfs al naar het behalen van een diploma toe gecoacht", zegt Kees. "Dat is toch wel iets om trots op te zijn."